Παραμύθι vs Μύθος: τι είναι πιο κατάλληλο για τα παιδιά;

Οι μύθοι και τα παραμύθια μάς μιλούν με τη γλώσσα των συμβόλων, απευθύνονται τόσο στο ασυνείδητο όσο και στο συνειδητό και αποτελούν πολύτιμο υλικό γιατί καθιστούν δυνατό να κατανοήσουμε περίπλοκα ψυχολογικά φαινόμενα και καταστάσεις με επεξηγήσεις και ερμηνείες που δίνονται μέσα από τους συμβολισμούς.

Ωστόσο, ανάμεσα στους μύθους και τα παραμύθια υπάρχουν και σημαντικές διαφορές που κάνουν το περιεχόμενο τους ψυχολογικά βοηθητικό ή μη για τα παιδιά. Παρόλο που και στα δύο διαδραματίζονται σπουδαία και σπάνια γεγονότα από εξαιρετικά ιδιαίτερους ήρωες, ο τρόπος που εκφράζονται αυτά είναι διαφορετικός. Στους μύθους επικρατεί το αίσθημα ότι αυτό που συμβαίνει είναι απολύτως μοναδικό, είναι πολύ δύσκολο να επαναληφθεί και δεν θα μπορούσε κάτι τόσο σπουδαίο να συμβεί σε έναν θνητό σαν εμάς. Αντίθετα, αν και τα γεγονότα στα παραμύθια είναι εξαιρετικά απίθανα και ασυνήθιστα, παρουσιάζονται σαν κάτι καθημερινό και συνηθισμένο που θα μπορούσε να συμβεί στον οποιονδήποτε από εμάς σε μια βόλτα στο δάσος.

Ακόμα, στους μύθους το τέλος είναι πάντοτε τραγικό και συχνά τιμωρητέο ενώ στα παραμύθια πάντοτε ευτυχισμένο. Έτσι μερικές γνωστές ιστορίες όπως «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα» και «Ο μολυβένιος στρατιώτης» δεν ανήκουν πραγματικά στην κατηγορία του παραμυθιού. Το παραμύθι έχει αίσιο τέλος και δίνει το αίσθημα της παρηγοριάς ανεξάρτητα από το αν περιέχει κάποια τρομακτικά ή θλιβερά στοιχεία.

Οι μύθοι, επίσης, αναφέρονται κυρίως στις κοινωνικές απαιτήσεις, στις υποχρεώσεις, σε αυτά που οφείλουμε και πρέπει να κάνουμε, στους νόμους και τους κανόνες, παρά σε αυτό που κατά βάθος επιθυμούμε και προσπαθούμε να το ισορροπήσουμε με αυτό που πρέπει. Στους μύθους για τους θεούς που αναπαριστούν τέτοιου είδους επιταγές, ο κοινός θνητός καταστρέφεται αν δεν υπακούσει. Τέτοια μηνύματα είναι κατά πολύ απειλητικά και απαισιόδοξα για ένα παιδί που παλεύει μέσα του να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του από τη μια αλλά να υπακούσει και στους οικογενειακούς κανόνες και τις απαιτήσεις της ζωής απτήν άλλη. Το παραμύθι του επιτρέπει να φαντασιωθεί πως παρά τις αντιξοότητες και τα λάθη του στο τέλος θα τα καταφέρει χωρίς να τιμωρηθεί ή αφανιστεί απτή την οργή των θεών-γονιών.

Στην παιδική ηλικία, τα πάντα είναι γίγνεσθαι. Όσο δεν υπάρχει εσωτερική ασφάλεια, δεν μπορεί κανείς να αναλάβει δύσκολες ψυχολογικές μάχες εκτός και αν θεωρεί σίγουρη μια θετική έκβαση. Το παραμύθι μέσα από συμβολισμούς δίνει στο παιδί να καταλάβει ποιά πάλη πρέπει να δώσει για να πετύχει την αυτοπραγμάτωση του και ταυτόχρονα εγγυάται και ένα ευτυχισμένο τέλος. Οι μυθικοί ήρωες προσφέρουν εξαιρετικές εικόνες για την ανάπτυξη του Υπερεγώ (των κανόνων, των αρχών και των ιδανικών που πρέπει να μας ακολουθούν στη ζωή) αλλά οι απαιτήσεις για τους ήρωες είναι τόσο αυστηρές (ο Ηρακλής να σκοτώσει το λιοντάρι) που αποθαρρύνουν το παιδιά από κάθε προσπάθεια. Επίσης, όσο παράξενα γεγονότα και αν ζει ο ήρωας του παραμυθιού, δεν τον κάνουν υπεράνθρωπο όπως τον μυθικό ήρωα, αντίθετα στο τέλος ζει ευτυχισμένος στη γη ανάμεσά μας.

Κάθε μύθος είναι η ιστορία ενός ιδιαίτερου ήρωα (Θησέας, Ηρακλής) που έχει όνομα όπως έχουν και τα μέλη της οικογένειάς του. Το παραμύθι καθιστά σαφές ότι μιλά για κάποιους σαν εμάς (η Κοκκινοσκουφίτσα, δηλαδή το κορίτσι που φόραγε κόκκινο σκούφο) και κανείς άλλος δεν έχει όνομα. Τα άλλα πρόσωπα αναφέρονται ως ο πατέρας, η μητέρα, η μητριά. Και αν ακόμα συναντήσουμε ένα όνομα, ο Τζακ (και η φασόλια), είναι τόσο κοινό που θα μπορούσε να είναι ο οποιοσδήποτε. Τέλος, τα προβλήματα που παρουσιάζονται στα παραμύθια είναι συνηθισμένα, όπως για παράδειγμα τα βάσανα που υποφέρει ένα παιδί εξαιτίας της ζήλειας και των διακρίσεων σε βάρος του, όπως η Σταχτοπούτα.

Όσο παράξενα και αν είναι τα γεγονότα που ζει ο ήρωας του παραμυθιού, δεν τον κάνουν υπεράνθρωπο, όπως συμβαίνει με το μυθικό ήρωα. Αυτή η πραγματική ανθρώπινη φύση του ήρωα υποβάλλει στο παιδί την ιδέα ότι όποιο και αν είναι το περιεχόμενο του παραμυθιού πρόκειται για φανταστική και υπερβολική παρουσίαση των καθηκόντων που πρέπει να αντιμετωπίσει το ίδιο, καθώς και των φόβων και των ελπίδων του (που συμβολίζονται με νεράιδες, μάγισσες,άγρια ζώα, πρόσωπα με υπεράνθρωπη εξυπνάδα ή πονηριά). Το παιδί μπορεί πιο εύκολα να ταυτιστεί με τον ήρωα του παραμυθιού, να βιώσει και να κατανοήσει τις ψυχικές αντιξοότητες με ανώδυνο τρόπο μέσω των συμβολισμών και να κατορθώσει να βγει νικητής, δυνατότερος και ψυχικά καλύτερος. Και να ζήσει αυτό καλά και εμείς καλύτερα…

Go to top
JSN Boot template designed by JoomlaShine.com